Οδύσσεια
Odyssey

Ένα μπαλέτο του John Neumeier βασισμένο στο ομηρικό έπος

20-26 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1995

Συμπαραγωγή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών
και της Κρατικής Όπερας του Αμβούργου
Α΄ παγκόσμια παρουσίαση

Μουσική Γιώργος Κουρουπός
Χορογραφία και σκηνοθεσία John Neumeier
Σκηνικά και κοστούμια Γιάννης Κόκκος

Μπαλέτο της Κρατικής Όπερας του Αμβούργου

Η Καμεράτα – Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής
Μουσική διεύθυνση Markus Lehtinen

Δ Ι Α Ν Ο Μ Η

Οδυσσέας: Ivan Liška / Gamal Gouda
Πηνελόπη: Anna Polikarpova / Chantat Lefèvre
Τηλέμαχος: Ivan Urban / Shintaro 0-ue
Θεά Αθηνά: Anna Grabka / Joёlle Boulogne
«Αυτός»: ο πολεμιστής, ο μνηστήρας Ευρύμαχος, ο Κίκονας γεωργός, ο κύκλωπας Πολύφημος, ο θεός Ποσειδώνας: Nicolas Musin / Janusz Mazoń
Καλυψώ: Heather Jurgensen / Vanessa Tamburi
Ναυσικά: Bettina Beckmann / Silvia Azzoni
Κίρκη: Chantal Lefèvre / Joёlle Henry
Η θάλασσα: Laura Cazzaniga / Heather Jurgensen και
Lisa Cueto, Emilija Jovanović, Natalia Horecna / Laura Cazzaniga, Sakura Shimizu,
Vanessa Tamburi / Anne-Catherine Haller, Joanne White
Σύντροφοι του Οδυσσέα: «Αυτός» και
Radoslaw Boguski, Jiři Bubeníček, Otto Bubeníček, Eduardo Cueto, Carsten Jung, Vladimir Kocić, Kim David McCarthy, Graeme Mears, Jacopo Munari, Shintaro 0-ue / Mario Barba-Sanchez, Jacek Tyski
Οι Τρώες στρατιώτες: Mario Barba-Sanchez, Radoslaw Boguski, Carsten Jung, Vladimir Kocić, Shintaro 0-ue / Jacek Tyski, Manuel Pelmus, Dirk Weyershausen
Οι θεραπαινίδες της Πηνελόπης:
Ευρύκλεια: Karen Niles / Natalia Horecna και Catherine Dumont, Anne-Catherine Haller / Odette Borchert, Sonja Herrmann, Megumi Kondo, Niurka Moredo
Οι μνηστήρες: «Αυτός» και
Αντίνοος: Kim David McCarthy
Λεώκριτος: Graeme Mears
Οι Φαίακες: Radoslaw Boguski, Jiři Bubeníček, Otto Bubeníček, Eduardo Cueto, Carsten Jung, Vladimir Kocić, Jacopo Munari, Shintaro 0-ue / Mario Barba-Sanchez, Jacek Tyski
Οι φίλες της Ναυσικάς: Silvia Azzoni / Sonja Herrmann, Dina Kirkdorffer, Bettina Marup, Eva Perez, Adéla Pollertová
Αλκίνοος, πατέρας της Ναυσικάς: Lloyd Riggins
Αρήτη, μητέρα της Ναυσικάς: Joёlle Henry / Karen Niles
Φαίακες: Odette Borchert, Valeria Chmilnicka, Anne-Catherine Haller / Catherine Dumont, Megumi Kondo, Niurka Moredo, Alexander Auld, Mario Barba-Sanchez, Jacek Bres, Johan Holten, JacekTyski
Τραγούδι της Τροίας:
Δημόδοκος, ο Αοιδός: Τάσης Χριστογιαννόπουλος, βαρύτονος
Ο Πόλεμος: Jiři Bubeníček, Otto Bubeníček
Οι Κίκονες: «Αυτός» και
Silvia Azzoni / Adéla Pollertová, Odette Borchert, Catherine Dumont, Sonja Herrmann, Dina Kirkdorffer, Niurka Moredo, Eva Perez, Alexander Auld, Jacek Bres, Johan Holten, Maksim Nisnevich, Manuel Pelmus, Dirk Weyershausen
Οι Λωτοφάγοι: Anna Grabka / Joёlle Boulogne, Heather Jurgensen / VanessaTamburi, Chantal Lefèvre / Joёlle Henry, Karen Niles / Natalia Horecna,
Anna Polikarpova / Chantal Lefѐvre, Johan Holten, Manuel Pelmus
Οι Λαιστρυγόνες: Jacek Bres, Maksim Nisnevich, Dirk Weyershausen
Οι ακόλουθες της Κίρκης: Odette Borchert, Catherine Dumont, Sonja Herrmann, Megumi Kondo, Niurka Moredo
Αντίκλεια, μητέρα του Οδυσσέα: Karen Niles / Natalia Horecna
Οι θεοί:
Δίας: Lloyd Riggins / Kim David McCarthy
Ποσειδώνας: Nicolas Musin / Janusz Mazoń
Άδης: Johan Holten / Jacopo Munari
Αθηνά: Anna Grabka / Joёlle Boulogne
Ήρα: Heather Jurgensen / Vanessa Tamburi
Απόλλωνας: Otto Bubeníček / Jacek Bres
Άρτεμη: Bettina Beckmann / Silvia Azzoni
Άρης: Kim David McCarthy / Johan Holten
Ήφαιστος: Graeme Mears
Εστία: Karen Niles / Natalia Horecna
Αφροδίτη: Chantal  Lefèvre / Joёlle Henry
Ερμής: Jiři Bubeníček /Maksim Nisnevich

ΣΟΛΙΣΤ
Σωκράτης Άνθης τρομπέτα

Στο μουσικό σύνολο συμμετέχουν επίσης οι σολίστ:
Παναγιώτης Δράκος φλάουτο
Κατερίνα Τσεντς φλάουτο άλτο
Ελένη Σαββανή όμποε
Αργυρώ Σειρά βιολί
Δημήτρης Χανδράκης βιολί
Χαρά Σειρά βιόλα
Sue Norton βιολοντσέλο
Δημήτης Μαρινάκης κρουστά
Αλέκος Χρηστίδης κρουστά

Η ΚΑΜΕΡΑΤΑ – ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
Δημήτρης Σέμσης
 εξάρχων

Α΄ ΒΙΟΛΙΑ
Liu Jing
Sergiu Nastasa αναπληρωτής εξάρχων
Svetlana Cheveleva
Βάσος Παπάς κορυφαίος
Έλενα Ταβαντζή
Lesia Ponomareva

Β΄ ΒΙΟΛΙΑ
Luminita Macavei κορυφαία
Νάσος Μαρτζούκος
Αγγελική Φαναριώτη
Otilia Alitei
Luise Stahl

ΒΙΟΛΕΣ
Patrick Evans κορυφαίος
Larissa Vilegzanina
Laurentiu Octavian Matasaru
Elisabeth Schafer

ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΑ
Christopher Humphrys
 κορυφαίος
Ηλίας Σακαλάκ
Lesly Jones
Νικόλαος Καβάκος

ΚΟΝΤΡΑΜΠΑΣΑ
Τάκης Καπογιάννης κορυφαίος
Άγγελος Ρεπάπης

Με την Καμεράτα συμπράττουν επίσης οι μουσικοί:
Μαριλένα Δωρή φλάουτο
Νίκος Κατριτζιδάκης φλάουτο άλτο
Δημήτρης Κίτσος όμποε
Χαριτίνη Δεσύλλα όμποε
Σπύρος Μουρίκης κλαρινέτο
Χρήστος Γκίνος κλαρινέτο
Σπύρος Καζιάνης φαγκότο
Γιώργος Φαρούγγιας φαγκότο
Αντώνης Λαγός κόρνο
Γιώργος Μιχαήλ κόρνο
Παναγιώτης Καίσαρης τρομπέτα
Σπύρος Αλεξανδράτος τρομπόνι
Δημήτρης Δεσύλλας κρουστά
Μιχάλης Διακογιώργης κρουστά
Βίκυ Στυλιανού τσέμπαλο

Στην ηχογραφημένη μουσική της παράστασης συνεργάστηκαν οι:

Λυδία Κονιόρδου φωνή Αθηνάς
Σαβίνα Γιαννάτου φωνή Ναυσικάς
Γιώργος Κουρουπός πιάνο

ΧΟΡΩΔΙΑ FONS MUSICALIS
Διεύθυνση: Κωστής Κωνσταντάρας

και οι ηθοποιοί:
Τάσος Αποστόλου, Δημήτρης Κουτρουβίδεας, Γιώργος Πασάκος, Πέτρος Πετράκης, Βαγγέλης Ρόκκος

Κατά την ηχογράφηση του έργου για τις ανάγκες της χορογραφίας την ορχήστρα διηύθυνε ο Jean Michel Despin

Παραγωγός ηχογράφησης: Μίλτος Λογιάδης

Τηλεσκηνοθεσία Γιώργος Παπαδάκης
Μουσικός οδηγός Πηνελόπη Ηλιάσκου (βοηθός σκηνοθέτη)
Εικονολήπτες Γιώργος Καραδήμος, Άρης Μεταξόπουλος, Τάκης Ποδαρόπουλος,  Γιάννης Πολυχρονόπουλος,
Δημήτρης Λασκαρίδης   
Μοντάζ Τάκης Γοργορίνης
Ηχοληψία βίντεο Θωμάς Σερεμέτης


Aπό τη συνέντευξη του John Neumeier στην Angela Dauber
[Μετάφραση: Νίκος Καραναστάσης]

Η Οδύσσεια δεν είναι απλώς ένα μεγαλειώδες ποιητικό έργο, αλλά και ένας πολιτιστικός θησαυρός, μύθος μιας ολόκληρης εποχής, που για να τον αντιμετωπίσεις χρειάζεται να διαθέτεις τόλμη και εντελώς προσωπικά κίνητρα. Κάποια μέρα ήρθε να με βρει ο Δρ. Ντρέζε, με τον οποίο γνωριζόμαστε καλά από την εποχή που ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής στην Όπερα της Βιέννης, λέγοντάς μου ότι αυτό το διάστημα είναι καλλιτεχνικός σύμβουλος στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Μου εκμυστηρεύτηκε το όνειρό του να ανεβάσει στην Αθήνα μια χορευτική εκδοχή της Οδύσσειας. […] Δέχτηκα έτσι την πρόταση, θέτοντας βέβαια μοναδική προϋπόθεση το μπαλέτο που θα κάναμε να έχει τη δική του παρτιτούρα, να γραφτεί γι’ αυτό καινούρια μουσική, που θα την αναλάμβανε κάποιος έλληνας συνθέτης. Μου έστειλαν κατόπιν εκατοντάδες μαγνητοταινίες. Άκουσα πολλά ενδιαφέροντα κομμάτια ελλήνων συνθετών της εποχής μας, ώσπου διάλεξα τελικά τον Γιώργο Κουρουπό. […]

Το στοιχείο που με γοήτευε περισσότερο, την πρώτη φορά που ξαναδιάβασα μετά από χρόνια το κείμενο, ήταν ο διάλογος ανάμεσα στους θεούς και τους ανθρώπους, ένας διάλογος που διεξάγεται με πολύ ανθρώπινο τρόπο και στη διάρκεια του οποίου οι θεοί αποκαλύπτονται εξανθρωπισμένοι ως προς τα κίνητρα και τις πράξεις. Ωστόσο, επηρεάζουν ουσιαστικά τη μοίρα των ανθρώπων, χωρίς όμως να την καθορίζουν απόλυτα.
Οι θεοί προσδιορίζουν την πορεία, οι άνθρωποι όμως έχουν πέρα για πέρα τη δυνατότητα να αποφασίσουν πώς θα συμπεριφερθούν. Μετά από την αρχική επιρροή των θεών και μια φάση όχι αυτεξούσια, φτάνει η στιγμή όπου ο άνθρωπος αυτοπροσδιορίζεται. Αυτή η στιγμή της ανθρώπινης ελευθερίας και η εθελούσια επιλογή του καλού ή του κακού είναι στοιχεία που φέρνουν, νομίζω, τις αρχαίες θρησκευτικές αντιλήψεις αρκετά κοντά στη χριστιανική πίστη. […]

Από τη στιγμή που θα αποφασίσεις να χορογραφήσεις κάτι που αφορά μεγέθη όπως η Οδύσσεια, πρέπει να κάνεις ένα παραπέρα βήμα και να ομολογήσεις με συνέπεια το εξής: αυτό που είμαι σε θέση να κάνω δεν μπορεί να είναι η Οδύσσεια του Ομήρου. […]

Στη διήγηση τίποτα δεν παρουσιάζεται με απόλυτη χρονολογική σειρά, εκτός από την αφήγηση του Οδυσσέα που ξεκινά στην ένατη ραψωδία. Παρ’ όλα αυτά ο αναγνώστης δεν αισθάνεται ποτέ μπερδεμένος και, σε γενικές γραμμές, έχει την αίσθηση ότι γνωρίζει σε ποιο σημείο της δράσης βρίσκεται. […]

Εντελώς συναισθηματικά, αποκρυσταλλώθηκε σιγά σιγά μέσα μου ένας άλλος πυρήνας: ο πόλεμος. Σ’ αυτό το έργο δεν γίνεται να τον ξεχάσεις. Δεν μπορεί να υπάρξει Οδύσσεια χωρίς να προηγηθεί ο Τρωικός Πόλεμος που μας διηγείται ο Όμηρος στην Ιλιάδα, ένας πόλεμος που πρέπει οπωσδήποτε να ήταν φοβερός. Κράτησε δέκα χρόνια και οδήγησε μια ολόκληρη πόλη στην καταστροφή. Στον πόλεμο βρίσκεται η λύση ως προς τα πραγματικά αίτια της μακρόχρονης περιπλάνησης. […]

Η Οδύσσεια είναι ένα υλικό επικίνδυνο. Όποιος βλέπει ένα μπαλέτο, ένα θεατρικό έργο, μια όπερα ή μια ταινία γύρω από αυτό το θέμα, πιστεύω πως νιώθει, ως ένα βαθμό τουλάχιστον, απογοήτευση. Δεν παρακολουθείς  ό,τι παρακολουθείς απροκατάληπτος. Χωρίς να έχεις επίγνωση του φαινομένου, έχεις ήδη μέσα στο μυαλό σου κάποια εικόνα, και απογοητεύεσαι αν δεν τη βρεις, και το θέαμα φωτίσει κάποια άλλη πλευρά από αυτή που εσύ θεωρείς σημαντική.  […]

Τα θέματα του θεάτρου «Νο» παρουσιάζουν εκπληκτικές αναλογίες με τα θέματα της Οδύσσειας, όπως είναι η πάλη ανάμεσα στον θεό και τον άνθρωπο, η θεότητα που παραστέκεται στον άνθρωπο, οι φανταστικές αλλαγές και μεταμορφώσεις, οι άνθρωποι που εμφανίζονται σαν πνεύματα, τέρατα, μάγισσες. […]
Το «Νο» μού έδωσε το κλειδί για να λύσω το πρόβλημα της φόρμας του θεάματος, μια απέριττη, ξεκάθαρη φόρμα για ένα εξωτερικό και εσωτερικό ταξίδι. Ακόμη και η παραδοσιακή χρήση της μουσικής στο θέαμα «Νο», που περιορίζεται σε λίγα όργανα με φειδωλές, καθαρά σολιστικές, παρεμβολές, επηρέασε τη μουσική σύλληψη. […]

Η προσήλωσή μας σε έναν ενιαίο χώρο επηρεάστηκε οπωσδήποτε ουσιαστικά από την αίθουσα όπου θα γίνει η πρεμιέρα. Το Μέγαρο στην Αθήνα δεν είναι θεατρική αίθουσα με την παραδοσιακή έννοια, δεν έχει δηλαδή «ιταλική» σκηνή, προσκήνιο κτλ. Γι’ αυτό ο Γιάννης Κόκκος αποφάσισε να τονίσει αυτές τις ιδιομορφίες και να τις ενσωματώσει στο σκηνικό του. Ο χώρος που έφτιαξε προσαρμόζεται τόσο ως προς την αρχιτεκτονική του όσο και ως προς το υλικό (είναι ένα σκηνικό κατασκευασμένο από ξύλο) σε αυτή την αίθουσα.

Από τη συζήτηση του Γιώργου Κουρουπού με την Angela Dauber
[Μετάφραση: Νίκος Καραναστάσης]

[…] Για κάθε πρόσωπο υπάρχει κι ένα όργανο. Ο Οδυσσέας, για παράδειγμα, συνδέεται απ’ την αρχή ως το τέλος με την τρομπέτα, και φυσικά δεν είναι απλή σύμπτωση ότι διάλεξα ειδικά γι’ αυτόν την τρομπέτα. Επειδή πρέπει να υποστηριχτούν δύο πλευρές, μία ηρωική και μία αξιοθρήνητη. Εξάλλου η τρομπέτα έχει μια ιδιότητα που δεν τη διαθέτουν τα άλλα όργανα, μπορεί να μεταμορφώνεται διαρκώς – όπως κι ο Οδυσσέας, που σε όλη την Οδύσσεια αλλάζει διαρκώς, δεν παραμένει ποτέ ο ίδιος. […]
Η σκηνή στον Άδη είναι η μόνη στιγμή, η μόνη κατάσταση όπου χρησιμοποιώ γνήσια ηλεκτρονική μουσική. Στις άλλες περιπτώσεις πρόκειται για ηχογραφήσεις σε μαγνητοταινία, που δεν έχουν τόσο μουσικά όσο παραστασιολογικά κίνητρα. Οι ανθρώπινες φωνές, για παράδειγμα, στη σκηνή των μνηστήρων, δεν ερμηνεύονται στη διάρκεια της παράστασης από κάποια ζωντανή χορωδία, αλλά παίζονται από μαγνητοταινία. […]

Από το κείμενο του Γιάννη Κόκκου

[…] Το όραμα του Τζον Νόυμαγερ δεν ξέρω πώς και δεν πρέπει να το περιγράψω. Προσπαθώ να το ακολουθήσω, να το νιώσω, όπως και να προσέξω τις πολύτιμες λεπτομέρειές του, τα κρυφά του σημεία, τις κρυμμένες αναφορές του.
Προσπαθώ να απαντήσω στα ερωτήματά του με εικόνες, με άλλα οράματα. Η προσέγγισή μου γίνεται περισσότερο με σκίτσα και σχέδια παρά με λέξεις.
Η Οδύσσειά μας είναι ένα εσωτερικό ταξίδι όπου ανακατεύονται στοιχεία παρμένα μέσα από την πολλαπλότητα των πολιτισμών, ελπίζω με ευκρίνεια, απλότητα και δύναμη, για να δοθεί μεγαλείο στην κινούμενη ανθρώπινη μορφή, μέσα σε ένα χώρο που καταλύει το χρόνο.


ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΟΜΜΑ 1995
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Νίκος Μανωλόπουλος
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Νίκος Τσούχλος
Όλγα Καλογρηάδου: οργάνωση παραγωγής
ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Κώστας Χαραλαμπίδης
Στάμος Τζωρτζάκης: εκτέλεση παραγωγής
Δαμιανός Ζαρίφης: διεύθυνση σκηνής
Νίκος Εσπιαλίδης: υπεύθυνος ήχου
Βαγγέλης Κουλούρης: συντονισμός παραγωγής ήχου
Αντώνης Παναγιωτόπουλος: υπεύθυνος φωτισμών
Βασίλης Αζίσης: υπεύθυνος βίντεο

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ TOY ΟΜΜΑ
Οδηγός σκηνής: Κάλλια Κεραμέως • Ηχοληψία ηχογράφησης: Νίκος Εσπιαλίδης, Χαράλαμπος Μπλαζουδάκης • Μοντάζ ηχογράφησης: Χαράλαμπος Μπλαζουδάκης • Εκτέλεση φωτισμών: Παντελής Πετράκης • Μηχανικοί σκηνής: Παναγιώτης Αβραμίδης, Δημήτρης Αβραμίδης • Τεχνικοί ήχου: Γιώργος Δημητρίου, Σέργιος Χαρατζάς, Παντελής Γιατζιτζόγλου • Τεχνικοί βίντεο: Τάσος Δάβαρης, Κώστας Κανελλόπουλος • Βοηθοί ήχου: Γιάννης Ναζιρόπουλος, Στέλιος Μπουζούκης • Βοηθοί φωτισμών: Γιάννης Ρασιδάκης, Αποστόλης Στράτζαλης, Ευγένιος Τζαφέστας • Υπεύθυνη φροντιστηρίου: Σοφία Κατσουλιέρη

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ
Κατασκευή μέρους σκηνικού: Κ. & Π. Λαζαρίδης • Μακιγιάζ: Αργυρώ Κουρουπού • Κομμώσεις: Κατερίνα Μωλέτη • Αμπιγιέζ: Βούλα Αλεξοπούλου, Ελπίδα Πανονίδου, Στέλλα Συγγρού, Πόλυ Σιδέρη, Ελένη Μιχάλη

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΤΟΥ ΑΜΒΟΥΡΓΟΥ
Καλλιτεχνική-τεχνική εποπτεία: Hans-Günter Willerscheidt • Τεχνική διεύθυνση: Lothar Bahr • Τεχνικός υπεύθυνος: Mathias Kranzusch • Τεχνική υποστήριξη: Jürgen Tiedemann • Σχεδιασμός φωτισμών: Carsten George • Διαμόρφωση σκηνής: Helmuth Apel, Folkert Oppelland • Ήχος: Gisela Tuchtenhagen, Michael Cords • Φροντιστές: Günther Tenteris, Heinrich Voss • Υπεύθυνος εργαστηριών: Lothar Bahr • Συντονιστής κατασκευής σκηνικού: Heinz Gellrich • Ζωγραφική σκηνικού: Norbert Hoffmann, Wolfgang Riecharel • Ξύλινες κατασκευές: Rudolf Fischer • Μεταλλικές κατασκευές: Dieter Ganso • Μηχανισμοί σκηνής: Axel Krause • Ανάγλυφες κατασκευές: Kurt Tyarks • Διακόσμηση: Hans Jürgen Lippert, Jürgen Hüffler • Διευθύντρια κοστουμιών, μακιγιάζ και περουκών: Doris Kirchhof • Υπεύθυνος κατασκευής: Ulrich Gartner • Βοηθός: Iris Bramsemann • Εκτέλεση γυναικείων κοστουμιών: Helga Dumschat, Jessica Schlame • Εκτέλεση ανδρικών κοστουμιών: Sigrid Potthast, Ewald Wickbold • Αξεσουάρ: Ursula Wilkens • Ζωγραφική κοστουμιών: Bettina Bätjer, Anette Jansen • Κατασκευή παπουτσιών: Annabelle Stephan • Πολεμική εξάρτυση: Rainer Baltin • Βεστιάριο: Kirsten Sindt • Μακιγιάζ και περούκες: Edith Moritz, Horst Walter Ross • Οδηγός σκηνής: Rolf Warter